Rynek ETF-ów coraz bardziej złożony. Niemal połowa funduszy znika z rynku, a inwestowanie w modne sektory jest droższe

Fundusze ETF od lat są postrzegane jako stosunkowo niedrogi i wygodny sposób inwestowania. Najnowsza analiza przygotowana przez mTFI pokazuje jednak, że wybór odpowiedniego produktu wymaga coraz większej uwagi. Prawie 48 proc. funduszy uruchomionych w Europie w latach 2010–2020 zostało zamkniętych lub połączonych z innymi. Dodatkowo produkty koncentrujące się na popularnych trendach, takich jak sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo czy przemysł obronny, są przeciętnie dwukrotnie droższe od ETF-ów odwzorowujących szeroki rynek.

Raport „ETF-y w Europie: ile kosztuje wybór?” obejmuje analizę 4196 funduszy dostępnych na europejskim rynku. Zebrane dane wskazują również, że sama nazwa ETF nie oznacza automatycznie niskich kosztów ani odpowiedniego rozproszenia ryzyka inwestycyjnego.

Duża część funduszy nie utrzymuje się na rynku

Jednym z najważniejszych wniosków opracowania jest wysoki odsetek produktów, które zniknęły z europejskiego rynku ETF. Spośród funduszy uruchomionych w latach 2010–2020 aż 47,5 proc. zostało wycofanych lub połączonych z innymi produktami.

Zjawisko to dotyczy zarówno funduszy obejmujących szerokie indeksy giełdowe, jak i tych skupiających się na konkretnych sektorach gospodarki. W pierwszej grupie odsetek zamkniętych produktów wyniósł 47,6 proc., natomiast w pozostałych kategoriach osiągnął 47,3 proc.

Bartosz Pawłowski, prezes mTFI, podkreśla, że wyniki analizy nie świadczą o słabości samych ETF-ów jako instrumentów inwestycyjnych. Pokazują natomiast, jak znacząco zwiększyła się liczba dostępnych produktów i jak skomplikowany stał się rynek. Współczesny inwestor musi wybierać spośród tysięcy funduszy, które mogą różnić się kosztami, strukturą portfela i charakterystyką ryzyka.

Inwestowanie w modne branże oznacza wyższe opłaty

W ostatnich latach szczególną popularność zdobyły ETF-y umożliwiające inwestowanie w określone trendy technologiczne i gospodarcze. Do tej grupy należą między innymi fundusze związane ze sztuczną inteligencją, cyberbezpieczeństwem, obronnością, blockchainem, energetyką jądrową oraz przemysłem kosmicznym.

Z raportu mTFI wynika, że mediana opłat dla takich produktów wynosi 49 punktów bazowych. To znacznie więcej niż w przypadku funduszy szerokiego rynku.

Dla porównania mediana opłaty bieżącej nowych ETF-ów inwestujących w szeroki rynek zmniejszyła się z 35 punktów bazowych w 2010 roku do 25 punktów bazowych w 2025 roku. W przypadku produktów skoncentrowanych na konkretnych sektorach, rynkach lub trendach koszty utrzymują się natomiast na poziomie 40–50 punktów bazowych.

Michał Hołda, dyrektor departamentu zarządzania aktywami mTFI, zwraca uwagę, że zainteresowanie inwestorów popularnymi tematami sprzyja powstawaniu kolejnych funduszy. Jednocześnie produkty oferujące ekspozycję na modne branże często wiążą się z wyższymi opłatami niż rozwiązania obejmujące szeroki rynek.

Popularność określonych trendów napędza powstawanie nowych ETF-ów

Zmiany zainteresowania inwestorów można zaobserwować również w liczbie nowo uruchamianych produktów. Pierwsze fundusze skupiające się na sektorze obronnym pojawiły się w analizowanej próbie w 2022 roku. Trzy lata później na rynku zadebiutowało już jedenaście takich ETF-ów.

Podobny proces można dostrzec w przypadku technologii kwantowych. Pierwsze pięć funduszy związanych z komputerami kwantowymi uruchomiono w 2025 roku. Z kolei największa liczba nowych produktów inwestujących w sektor kosmiczny przypadła na 2026 rok.

Rosnąca oferta daje inwestorom możliwość precyzyjniejszego wyboru obszarów, w których chcą ulokować kapitał. Nie oznacza jednak, że każdy nowy fundusz zapewnia odpowiednio zróżnicowany portfel lub atrakcyjne warunki inwestowania.

ETF nie zawsze gwarantuje szeroką dywersyfikację

Kolejnym istotnym zagadnieniem poruszonym w raporcie jest koncentracja aktywów w portfelach funduszy. Powszechne przekonanie, że ETF automatycznie oznacza szerokie rozproszenie inwestycji, nie znajduje potwierdzenia w przypadku wielu produktów sektorowych.

Analiza wykazała, że 34,6 proc. ETF-ów inwestujących w konkretne branże przeznacza ponad 30 proc. swoich aktywów na trzy największe pozycje w portfelu. Mediana udziału dziesięciu największych inwestycji w tej grupie wynosi aż 57 proc.

Znacznie lepiej pod względem dywersyfikacji prezentują się fundusze obejmujące szeroki rynek. Jedynie 4,4 proc. z nich lokuje ponad 30 proc. aktywów w trzech największych spółkach, a mediana udziału dziesięciu największych pozycji wynosi 36 proc.

W badanej grupie znalazło się również 49 funduszy zapewniających ekspozycję na pojedyncze aktywo.

Michał Hołda zaznacza, że poziom dywersyfikacji zależy przede wszystkim od indeksu odwzorowywanego przez dany ETF. Fundusz obejmujący globalny rynek akcji może mieć zupełnie inną strukturę ryzyka niż produkt skupiony na jednej branży, mimo że oba należą do tej samej kategorii instrumentów.

Tysiące wariantów utrudniają wybór odpowiedniego produktu

Rosnąca liczba funduszy to nie jedyne wyzwanie stojące przed inwestorami. Raport wskazuje, że 4196 analizowanych ETF-ów obejmuje łącznie 7343 klasy jednostek. Poszczególne warianty mogą różnić się między innymi walutą notowania, zabezpieczeniem przed ryzykiem walutowym oraz sposobem wypłaty dywidend.

Ponad jedna trzecia funduszy dostępna jest w więcej niż jednej wersji. W przypadku jednego z analizowanych produktów liczba klas jednostek sięga aż 17.

W praktyce oznacza to konieczność zwracania uwagi nie tylko na nazwę funduszu czy indeks, który odwzorowuje, ale również na szczegółowe warunki konkretnej klasy jednostek.

Bartosz Pawłowski podkreśla, że współczesny rynek ETF wymaga od inwestorów znacznie większego zaangażowania analitycznego niż jeszcze kilkanaście lat temu. Niższe opłaty nie oznaczają bowiem, że cały proces inwestycyjny stał się prostszy. Coraz większym kosztem jest czas potrzebny na sprawdzenie rzeczywistej struktury produktu, jego kosztów oraz poziomu ryzyka.

Świadomy wybór ETF wymaga analizy kosztów i ryzyka

Wnioski z raportu mTFI pokazują, że rozwój rynku funduszy ETF przyniósł inwestorom znacznie szersze możliwości lokowania kapitału. Jednocześnie zwiększył liczbę czynników, które należy uwzględnić przed podjęciem decyzji.

Przy wyborze funduszu warto analizować nie tylko jego popularność czy temat inwestycyjny, ale również wysokość opłat, skład portfela, poziom koncentracji aktywów, odwzorowywany indeks oraz różnice między dostępnymi klasami jednostek.

Szczególnej ostrożności wymagają produkty skoncentrowane na aktualnie popularnych sektorach. Mogą one zapewniać dostęp do perspektywicznych branż, ale często wiążą się z wyższymi kosztami i większą koncentracją ryzyka.

O badaniu: Raport „ETF-y w Europie: ile kosztuje wybór?” opracowano na podstawie danych LSEG/Lipper. Analiza objęła 4196 subfunduszy ETF uruchomionych na europejskim rynku w latach 2005–2026, zarówno tych nadal funkcjonujących, jak i wycofanych z obrotu. Dane uwzględniały stan rynku do sierpnia 2026 roku.